ελατομα

remezzo - πεδίο δράσης Κόδρα 10

Remezzo, Λεωφ. Πλαστήρα, Εγκαταστάσεις ΕΟΤ, παραλία Κρήνης
Πεδίο Δράσης Κόδρα 10, 10ο Φεστιβάλ Εικαστικών Τεχνών
Διοργάνωση: Πολιτιστικός Οργανισμός Δήμου Καλαμαριάς

Εγκαίνια: 3/9/2010, 20:00
Party εγκαινίων στο γκαζόν - Dj: culpa nova
Διάρκεια έκθεσης: 3-12/9/2010
Ώρες λειτουργίας: Κυ-Πε 20:00 – 23:00, Πα & Σα 20:00-24:00

Σ' αυτή τη gestalt έκθεση συμμετέχουν οι καλλιτέχνες:
Μιχάλης Αγγελίδης, Έλενα Ακύλα, Δημήτρης Γάκης, Στάθης Γευρέκης, Κωνσταντής Γιώτης, Αλεξία Καραβέλα, Πένυ Κολιοπούλου, Ελένη Μολύβα, Γρηγόρης Μυριώτης, Γεωργία Νικολάου, Άσπα Παπαζήση, Νανά Σεφερλή.

Gestalter: Χάρης Κοντοσφύρης
Τεκμηρίωση έργων: Διόνα Λεοτσινίδη
Σχεδιασμός λογότυπου, blog και γραφιστική επιμέλεια: Ιωάννα Μπίτου
Μεταφράσεις στα αγγλικά: Γεωργία Αποστόλου

http://elatoma.wordpress.com/
http://www.facebook.com/event.php?eid=104458832946243&ref=search

---

Προυστ, αναζητώντας τη gestalt

Ο Μαρσέλ από το 1907-1922, κλεισμένος σε ένα φελωμένο νυχτερινό δωμάτιο, αναζητά τη χαμένη gestalt ανάμεσα στα καθημερινά αντικείμενα των ηρώων του, ανάμεσα στους τόπους που παράχθηκαν και τη χρήση τους. Αναζητά τα στερημένα ασήμαντα γεγονότα πουδημιουργούν την υλικότητα των αντικειμένων και εξερευνά το συμβάν του να βρίσκεται κανείς πάντοτε σε απόσταση από τα αγαπημένα του πλάσματα. Αυτή η αναζήτηση αποτυπώθηκε στο 15χρονο έργο του, «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο». Η ανάγνωση
των βιβλίων του σε οδηγεί σε κύκλους, όπου οι πληροφορίες, ενώ λειτουργούν τηλεγραφικά, μεταβιβάζονται από τον συγγραφέα μέχρι τον αναγνώστη έχοντας υποστεί μια πληκτική χωρική και χρονική μεγέθυνση.. Η ιδιοφυία και το μεγάλο ταλέντο του Προυστ είναι περισσότερο η ικανότητα να μετατρέπει ή να μεταθέτει κάτι και λιγότερο μια διανοητική και κοινωνική φινέτσα που θα τον οδηγούσε σε αποδοχή και επικοινωνία.

Σκέφτεσαι πώς να οργανώσεις μια έκθεση με τον τίτλο «ελάτομα». Όσο διστάζεις, η σκέψη μιας ενδεχόμενης απόφασης απομακρύνεται και αναπτύσσει στο ενδιάμεσο διάστημα, σαν ζωντανός σπόρος, όλα τα περιγράμματα και τις λεπτομέρειες των συγκινήσεων που θα γεννιόντουσαν από την εκτέλεση αυτής της πράξης, μιας πράξης δημιουργικής: της χωροθέτησης, της ψυχοθέτησης, της αισθηθέτησης, της gestalt(1) των εικαστικών έργων. Κι αυτός είναι ένας στόχος: η gestalt τους, η ζωτική, ωμή και άμορφη δύναμή τους, να εξαπλώνεται στο χώρο δημιουργώντας έναν συνεχώς ανανεούμενο σχηματισμό σε αταξία, διατηρώντας, έτσι, τη δυναμική της διαδικασία ενάντια στη θανάσιμη τάξη, την παγίωση, τη φόρμα, τη δομή.
Ωστόσο, καθώς ο άνθρωπος προσπαθεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του από το απρόβλεπτο, το άγνωστο, τοαταξινόμητο, προβαίνει πάντα σε εννοιολογήσεις καιεκλογικεύσεις. Και έτσι, ξαφνικά, ο νους προσπαθεί να εντοπίσει πρώτα τις ομοιότητες των έργων. Είναι σαν ο κοινός άνεμος, το ίδιο υπέδαφος, η βροχή από τα ίδια σύννεφα, η επιστροφή στο σπίτι από την ίδια λεωφόρο να χωράνε στο βάθος μιας μικρής κασετίνας, εικόνες που αγαπάς, διαφορετικές, ανισομεγέθεις, δύσχρονες. Αλλά η συνοχή που βρίσκεται στην ομοιότητα είναι φαινομενική, είναι μια απελπισμένη προσπάθεια για έλεγχο, και εξαντλεί τη gestalt.
Εγκαθιστά μια γνώση που βρίσκεται σε θεμελιώδηαντίθεση με τη gestalt.Γι’ αυτόν που δουλεύει με το τραύμα και την απώλεια της ορθολογιστικότητας, για τον gestalter (2), οι εικόνες πρέπει να είναι ενστικτώδεις και ασήμαντες, να μην τις έχει συλλέξει μόνο για την αξία της συλλογής, αλλά να γίνεται σπάταλος στις επιλογές για την καινούργια ομορφιά ή τη δήθεν ασχήμια, με τη σκέψη ότι αυτά τα εικαστικά έργα ταξιδεύουν με οποιαδήποτε μορφή προς οποιαδήποτε θέαση σαν ένα είδος τέχνης κρυμμένης σε μια ταπεινή ζωή. Ο gestalter είναι συγγραφέας απομνημονευμάτων. Αναζητεί μικρές ποσότητες gestalt κρυμμένες σε κάτι που αυτός φανερώνει. Αναζητεί αυθόρμητα, χειροπιαστά βιώματα, όπου η τάξη είναι ατέλεια, ελάττωμα, διασκευή. Αν τα καταφέρει, με αυτόν τον τρόπο, να κρατήσει καθεμία από αυτές τις gestalt ομορφιές ξεχωριστή, διαφορετική, πραγματική, η καλλιτεχνική δραστηριότητα διασώζεται από την παθητική αισιοδοξία και οπωσδήποτε απευθύνεται σε ανθρώπους που βρίσκονται στο στάδιο μιας εξεγερτικής μεταμόρφωσης.
Αυτό συμβαίνει και στους καλλιτέχνες που έχουν κάνει σημαντικά έργα: η ομορφιά των έργων τους είναι απρόβλεπτη, όπως η ομορφιά ενός προσώπου που ακόμη δεν γνωρίσαμε! Όπως ο ιδιοσυγκρασιακός τονισμός των λέξεων του συγγραφέα Μπεργκότ που παρόλο που δεν σημειώνεται, ούτε υποδηλώνεται, προστίθεται μόνος του στο κείμενο καθώς οι φράσεις δεν μπορούν να λεχθούν διαφορετικά και είναι για τον Προυστ «ό,τι πιο εφήμερο αλλά και ό,τι πιο βαθύ υπήρχε στον συγγραφέα». (3)
Η αληθινή ποικιλία βρίσκεται σε αυτή την αφθονία από στοιχεία πραγματικά και απρόσμενα. Όσον αφορά τα απρόσμενα, θυμηθείτε ένα ανοιξιάτικο κλωνάρι όπως προβάλει από τον φράχτη απρόβλεπτα και ενώ είναι ολόγιομο, την ίδια στιγμή η απομιμητική, σχηματική ποικιλία των ανθών πέφτει στο κενό της ομοιομορφίας, δηλαδή σε ό,τι πιο αντίθετο της ποικιλίας. Είναι δύσκολο μέσα από το έργο της μίμησης να δώσεις την ψευδαίσθηση της ποικιλίας και να επαναφέρεις την ανάμνησή τους, το έχουν καταφέρει όμως αρκετά αληθινά έργα. Από την απομιμητική, σχηματική ποικιλία του ανοιξιάτικου ανθισμένου κλωναριού, οι δημιουργοί τους ζωγράφισαν σαν αξία τους ζωτικούς συσχετισμούς τους οποίους το μάτι δεν μπορεί να ξεχωρίσει αμέσως.
Ένας τέτοιος διεισδυτικός τρόπος αντιμετώπισης του θέματος παραβλέπει όλες τις ήδη γνωστές όψεις και δίνει την εντύπωση πως το πλησιάζει από μια ασήμαντη πλευρά του, πως το αντιμετωπίζει στραβά, πως ζωγραφίζει παραδοξολογίες έτσι ώστε οι σκέψεις να φαίνονται τις περισσότερες φορές συγκεχυμένες, γιατί δυστυχώς ο καθένας θεωρεί σκέψεις καθαρές όσες είναι τόσο συγκεχυμένες όσο και οι δικές του. Κάθε νεωτερισμός έχει σαν προϋπόθεση την εξαφάνιση της κοινοτοπίας που την έχουμε συνηθίσει και την ταυτίζουμε με την ίδια την πραγματικότητα. Κάθε καινούργια συζήτηση, κάθε καινούργια ζωγραφική, κάθε πρωτότυπη μουσική μας φαίνεται πάντα πολύπλοκη και κουραστική.
Καταφεύγοντας, ωστόσο, στην τυποποίηση, την εννοιολόγηση, τη γνώση, αντιστεκόμαστε στη «μεταμορφωτική ταύτιση με τη gestalt», στις εντάσεις του απρόβλεπτου, στην ίδια την χειροπιαστή πραγματικότητα των πραγμάτων, επαναλαμβάνουμε τις συνηθισμένες κινήσεις. Αλλά, η ποικιλία βασίζεται σε τρόπους που δεν συνηθίζουμε, σε σημασιολογικές ασυνέχειες, σε λογικές ανοησίες και παραλογισμούς, σε ξαφνικούς εκμηδενισμούς της εκλογικευμένης συνοχής. Η εμπειρία αντλεί την ορμή της από τη χίμαιρα και η πραγματική ζωή από την ουτοπία.

Χάρης Κοντοσφύρης
Ομόνοια 23.7.2010


---
(1) Gestalt: με την ιδιοσυγκρασιακή έννοια που τη χρησιμοποίησε ο Καρλ Αϊνστάιν δεν είναι συνώνυμη με τη φόρμα, τη δομή ή τη μορφή. H gestalt «σημαίνει την ωμή αδιαμεσολάβητη υποκειμενική εμπειρία των εσωτερικών και εξωτερικών φαινομένων πριν από οποιαδήποτε συνάρθρωση σε φόρμα ή έννοια. σημαίνει τη διαδικασία ως αντίθεση στην παγίωση, τη σκέψη ως αντίθεση στη γνώση. Και εδώ η τέχνη ταυτίζεται όχι με τη φόρμα αλλά με την gestalt, με το χειροπιαστό, το χιμαιρικό. αντιτίθεται στην εννοιοποίηση και στη γνώση». Carl Einstein, Gestalt και Έννοια, Ελευθεριακή Κουλτούρα, Αθήνα, 2007, σ. 7. Βλ. σχ. στο ίδιο για την «αισθητική» του Einstein και τη σημασία της Gestalt.

(2) Προκύπτει από τη gestalt: Ο gestalter έρχεται σε αντίθεση με τον ρόλο του επιμελητή και αναφέρεται σε αυτόν που προσπαθεί να δημιουργήσει σχέσεις ανάγνωσης σ’ όλους τους ενδιάμεσους χώρους (πραγματικούς, αισθητικούς, ψυχολογικούς) των έργων που τοποθετούνται προς έκθεση.

(3) Μαρσέλ Προυστ, Αναζητώντας το χαμένο χρόνο, IV, Στον Ίσκιο των ανθισμένων κοριτσιών, Ηριδανός, Αθήνα, 1971, σ. 143.