> English Version ΚΕΙΜΕΝΑ  |  ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ  |  ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ     Χαιρετισμός του Υφυπουργού Πολιτισμού κ. Πέτρου Τατούλη Γραμμή Σκιάς Ένα τοπίο ταυτίζεται με τις σκιές του Χάρης Κοντοσφύρης Το πρόβλημα της Διδώς Χάρης Κοντοσφύρης Αθήνα-Πεκίνο Ειρήνη Σαββανή E M I G R A P H S (Fragments) Παναγιώτης Μποσνάκης Πώς έγραψα τα Emigraphs Παναγιώτης Μποσνάκης Θυμίαμα Ορέστης Δαβίας Ο μουσικός κύκλος του ξενιτεμένου και η κυκλική μουσική της ξενιτιάς και του νόστου Βασίλης Κόκκας   Ο μουσικός κύκλος του ξενιτεμένου και η κυκλική μουσική της ξενιτιάς και του νόστου Σχόλιο για τη μουσική σύνθεση της εγκατάστασης Αθήνα-Πεκίνο Αντιλαμβάνομαι την αναρχική αρμονία ως την κατάσταση που αποτελεί το έδαφος και την απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη κάθε είδους δομημένου πνευματικού λόγου. Φιλοδοξώ ο ακροατής που θα ακούσει το έργο να εισχωρήσει στη διάδραση: αναλόγως του ποιος είσαι από τα πρόσωπα του έργου (διότι αποκλείεται να μη βρίσκεσαι ανάμεσά τους), το έργο θα σε αντιληφθεί, ο ήχος θα αλλάξει, τα ζώα θα σε προσεγγίσουν ανάλογα.   Ο γνωστός μας από την ιστορία ταξιδιώτης, ο Οδυσσέας, κάποτε εξώκειλε στο νησί της όμορφης Κίρκης. Εκείνη, καθώς τον είχε ανάγκη και μες στην επιθυμία της να τον κρατήσει, μεταμόρφωσε τους συντρόφους του σε γουρούνια για να μη θυμίζουν πια στον Οδυσσέα την πατρίδα του, ελπίζοντας να την ξεχάσει και να μείνει για πάντα στο νησί. Ο ευτελισμός των συντρόφων ταξιδιωτών σε συνδυασμό με τη λήθη, την απώλεια του νόστου, θυμίζει έντονα ένα από τα βασικά προβλήματα που ταλανίζουν το μετανάστη: την απειλή της μεταμόρφωσής του σε άχαρο περιφερειακό ον χωρίς εκφραστική δυνατότητα, σε άβουλο παραγωγικό δυναμικό δίχως άλλη ταυτότητα. Από την άλλη, ο πολυμήχανος Οδυσσέας αντικατοπτρίζει το έτερο πρόσωπο του μετανάστη: τον ωραίο ήρωα που δίνει λάμψη τόσο στον τόπο που έφτασε όσο και στην εικόνα του άλλου τόπου από τον οποίο προήλθε και στον οποίο κάποτε ίσως επιστρέψει, κλείνοντας τον κύκλο των δοξασμένων περιπετειών του.   Η μεταφορά αυτή με οδήγησε να χρησιμοποιήσω μια κυκλική δομή με φωνές ζώων, στη σύνθεση της πόλης, αφήνοντας συνειδητά να παραμείνουν σ' αυτή τη δομή αναπάντητα όλα τα ερωτήματα σχετικά με το ποιος είναι ποιος ή τι, καθώς ο άνθρωπος συνηθίζει να εναλλάσσει αντιφατικούς χαρακτήρες ζώων για να περιγράψει με αυτούς ετερογενή ανθρώπινα χαρακτηριστικά, όπως συμβαίνει τόσο στα παραμύθια όσο και σε κάθε λογής χαρακτηρισμούς, θυρεούς, οικόσημα και άλλα σύμβολα.   Προσέχοντας τους ήχους, καθώς τριγυρίζει κανείς στις μικρές ακουστικές ιστορίες που ξετυλίγονται μέσα στη μουσική του φωτός της Καρδιάς του Σκότους, είναι δυνατό να παρακολουθήσει μια σειρά από διαφορετικές απόψεις για την πόλη, αυτόν το μουσικό και ζωντανό οργανισμό που ζει και οικονομεί, προσελκύοντας και συγκεντρώνοντας τόσο διαφορετικούς μεταξύ τους ανθρώπους, με διαφορετικούς τρόπους, από διαφορετικούς τόπους. Ως πρωτογενές υλικό σύνθεσης χρησιμοποίησα, μαζί με τους πρωτότυπους ήχους που συνέθεσα για το έργο αυτό, αρχειακό υλικό καθώς και ποικίλα αποσπάσματα από παλαιότερα έργα μου ηλεκτροακουστικής μουσικής και μουσικής δωματίου. Οι μουσικοί τρόποι αποτελούν και εδώ την αντιστοιχία στα μονοπάτια που δύναται κανείς να επιλέξει κατά την πρόοδό του πάνω σε μία ή περισσότερες διαδρομές από έναν τόπο σε έναν άλλο.   Κοντά στην απόκοσμη τσιμεντένια Παγόδα ο ήχος περιγράφει ένα χώρο σκοτεινό, ονειρικό και επικίνδυνο, που τείνει να ζαλίσει και να εγκολπώσει τον ακροατή για κάποιο χρόνο σαν μια τεράστια θαλασσινή ανεμώνη. Το σκότος αυτό είναι η μήτρα-προϋπόθεση του παραμυθιού όπως και του ψεύδους, της ψεύτικης ονειρικής υπόσχεσης καθώς και της ύστατης επαφής του ταξιδιώτη με τον εαυτό του, τη μνήμη του και το όραμα, που θα τον τραβήξουν να πορευτεί προς το φως ή να χάσει το παιχνίδι στο σκοτάδι. Ανάμεσα στις χαμηλές συχνότητες ενός συνεχούς συνθετικού υδάτινου θορύβου, αναδύονται χαμηλόφωνες κραυγές, ημιτονοειδή κύματα σε διακλαδώσεις, νερό καθώς και ήχοι από το μηχανοστάσιο ενός ακινητοποιημένου πολεμικού πλοίου (του Θωρηκτού «Γ. Αβέρωφ»).   Ο μουσικός χώρος με την ποίηση του Παναγιώτη Μποσνάκη ακολουθεί τη λογική της κίνησης του ραντάρ, ενός διαφανούς λόγου, ταυτόχρονα πομπού και αισθητήρα, μιας συνείδησης που σαρώνει το τοπίο διερευνώντας τον προσανατολισμό.   Βασίλης Κόκκας   εικόνα 01 Β.Κόκκας, Αγάπη στον Κρεμνό (Χάρτες της Θεσσαλονίκης), για μικτό σύνολο, 1997: μέτρα 147-169 Μουσική διέλευση της Εγνατίας οδού. εικόνα 02 Β.Κ., Αγάπη στον Κρεμνό (Χάρτες της Θεσσαλονίκης), τοπογραφικό αντίστοιχο τονικών υψών και χρόνων του μέτρου. εικόνα 03 Β.Κ., Bravo Juliett-Les Anges sont Blancs, κουαρτέττο για σαξόφωνα, 1998, χαρακτήρες συνεχούς υδάτινης μετα-κίνησης. εικόνα 04 Β.Κ., tsuru για σοπράνο φωνή και εκκλησιαστικό όργανο, 1996. Ιδίως στα τελευταία συστήματα της παρτιτούρας συμβαίνει μια μετολίσθηση πολιτισμικού και γεωγραφικού χαρακτήρα, οι μετολισθαίνοντες μουσικοί τρόποι είναι τα μουσικά μονοπάτια της μετακίνησης. Αν κατά τις μετατροπίες συμβαίνει μετατόπιση του τονικού κέντρου, δηλαδή μετακίνηση ενός σταθερού χαρακτήρα, οι τροπικές μετολισθήσεις από χαρακτήρα σε χαρακτήρα θέτουν την ίδια την ταυτότητα του μετακινούμενου σε κίνηση. Ο χαρακτήρας των μουσικών μονοπατιών αλλοιώνεται, μεταλλάσσεται, προοδεύει καθώς κινείται ανάμεσα σε προδιαγεγραμμένα και μη-τελεολογικά σχήματα. Τα τελευταία προκύπτουν όταν ο καθένας από τους δύο εκτελεστές περιμένει με τη σειρά του τον άλλον για να δράσει (προτελευταίο σύστημα). Είναι ο άλλος που αποτελεί την έξοδο από τον προδιαγεγραμμένο χρονικό σχηματισμό, το παράθυρο προς την ελεύθερη κίνηση. εικόνες 05 Β.Κ., Κυκλική Μουσική ("ναυσιπλοΐα εν μεταμορφώσει"), για συμφωνική ορχήστρα, 1996: αλγοριθμικός κώδικας pyrite που περιγράφει τη μετατόπιση και αυτοπεριστροφή ενός πολυεδρικού σώματος (5a) και απόσπασμα παρτιτούρας ορχήστρας (5b). Κατά τον Ιάνη Ξενάκη, κάθε μουσικό κομμάτι μπορεί να παρομοιαστεί με βράχο τον οποίο κάθε ακροατής μπορεί να παρατηρήσει από διαφορετική απόσταση και οπτική γωνία. Το πολύεδρο παραπέμπει σ' αυτό ακριβώς το φαινόμενο. Το αντικείμενο της παρατήρησης δε μένει πλέον σταθερό, αλλά αποκολλάται από το περιβάλλον καθώς τίθεται σε αυτοπεριστροφική κίνηση αιωρούμενο και κινούμενο αργά μέσα στο χώρο. εικόνα 06 Β.Κ., Σπουδή Χώρου και Χρόνου αρ.1, ηλεκτροακουστική μουσική, 1998-2000, διάγραμμα εντάσεων. Η υποκειμενική προοπτική τίθεται σε (μετα-)κίνηση. Η μουσική ανακαλεί ένα σεργιάνι της ακουστικής συνείδησης διαμέσου διαφορετικών μεταξύ τους χώρων και χρόνων. Απόπειρα παράκαμψης της υποκειμενικής προοπτικής αντίληψης μέσω μετατόπισης των χωρικών συντεταγμένων της συνείδησης και του "τυφλού σημείου" που την ακολουθεί. εικόνα 07 Personal Cinema: Democratic Mix (φασματογράφημα τμήματος από το ηχητικό περιβάλλον για το The Making of Balkan Wars / The Balkan Mall, video game, 2003). Απόπειρα προσπέρασης της υποκειμενικής προοπτικής υποκειμένου/αντικειμένου διαμέσου του διαχωρισμού συνείδησης και αντίληψης στο σημειολογικό χώρο. εικόνα 08 Τα μηχανοστάσια του ιστορικού θωρηκτού πλοίου Γ. Αβέρωφ, ήχοι που μετέχουν στο ηχητικό περιβάλλον της παγόδας. εικόνα 09 Β.Κ., Οκτώβρης 2003 στην Αθήνα (in memoriam John Corbidge), πολυδίαυλη ηλεκτροακουστική μουσική, 2003. Οπτικό φασματογράφημα του έργου όπου διακρίνονται οι τρεις θόρυβοι: S εαυτός, C συλλογικό, W κόσμος.